Terapia tlenem hiperbarycznym wykazuje obiecujące wyniki w badaniach klinicznych

Wyobraźmy sobie pacjenta z owrzodzeniami stóp cukrzycowych, znoszącego uporczywy ból niegojących się ran, stojącego w obliczu groźby amputacji. Kiedy konwencjonalne metody leczenia zawodzą, a nadzieja gaśnie, terapia tlenem hiperbarycznym (HBOT) jawi się jako potencjalna deska ratunku. Jednak ta obiecująca interwencja niesie ze sobą własny paradoks – podwójną naturę stresu oksydacyjnego, który może zarówno leczyć, jak i szkodzić.

Po raz pierwszy zaproponowana jako leczenie wspomagające w 1879 roku, HBOT rozszerzyła swój zakres terapeutyczny na wiele schorzeń. Obecnie służy jako skuteczna interwencja w przypadku uszkodzeń tkanek wywołanych promieniowaniem, owrzodzeń stóp cukrzycowych, zatrucia tlenkiem węgla, choroby dekompresyjnej i zatoru gazowego tętniczego. Towarzystwo Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej (UHMS) definiuje HBOT jako oddychanie prawie 100% tlenem w komorze ciśnieniowej przy ciśnieniu ≥1,4 atmosfery bezwzględnej (ATA). Podczas gdy UHMS uznaje obecnie 14 zatwierdzonych wskazań, wciąż pojawiają się nowe zastosowania – w tym przygotowanie przedoperacyjne do zabiegów chirurgicznych.

Wiele badań kohortowych i randomizowanych badań kontrolowanych wykazuje, że przedoperacyjna HBOT może zmniejszyć powikłania pooperacyjne i skrócić pobyty na oddziałach intensywnej terapii w różnych operacjach – od plastyki brzucha po pankreatoduodenektomię. Biorąc pod uwagę, jak powikłania chirurgiczne korelują ze słabymi wynikami krótko- i długoterminowymi, pogorszeniem zdrowia psychicznego i wzrostem kosztów opieki zdrowotnej, efekty prewencyjne HBOT mogą znacznie poprawić ogólną trajektorię powrotu do zdrowia.

Korzyści terapeutyczne terapii wynikają przede wszystkim z jej zdolności do zapobiegania infekcjom i gojenia ran. Stres oksydacyjny – kluczowa ścieżka mechanistyczna – wydaje się odgrywać aktywującą rolę w przedoperacyjnych efektach kondycjonowania chirurgicznego HBOT. Podwyższone reaktywne formy tlenu (ROS) zwiększają eliminację patogenów, jednocześnie stymulując produkcję czynników wzrostu (VEGF, PGF, Ang1/2) i rekrutację komórek macierzystych szpiku kostnego w celu promowania angiogenezy.

Jednak HBOT stoi w obliczu uzasadnionych obaw dotyczących jej potencjału do wywoływania szkodliwego stresu oksydacyjnego. Nadmierne ROS i reaktywne formy azotu (RNS) mogą wywoływać uszkodzenia oksydacyjne/nitrozacyjne, starzenie się mitochondriów, genotoksyczność i przewlekłe zapalenie. Ta delikatna równowaga między korzyściami terapeutycznymi a ryzykiem patologicznym pozostaje krytycznym zagadnieniem w zastosowaniach klinicznych.

Obecne badania mają na celu systematyczną ocenę wpływu HBOT na ludzkie markery stresu oksydacyjnego, reakcje zapalne i angiogenezę – obszary, w których brakuje kompleksowej syntezy w istniejącej literaturze. Zrozumienie tych mechanizmów może zoptymalizować zastosowania HBOT, jednocześnie łagodząc potencjalne szkody.

Dowody wskazują, że HBOT wpływa na stres oksydacyjny poprzez złożone, dynamiczne interakcje – a nie proste stymulowanie lub tłumienie. Trzy kluczowe czynniki modulują te efekty:

• Ciśnienie tlenu i czas trwania: W zakresie terapeutycznym zwiększone ciśnienie i czas ekspozycji podnoszą markery stresu oksydacyjnego. Jednak przekroczenie wartości progowych może powodować uszkodzenie komórek, co wymaga starannej indywidualizacji parametrów.
• Częstotliwość leczenia: Podczas gdy częste sesje niosą ryzyko kumulacyjnego uszkodzenia oksydacyjnego, odpowiednie interwały mogą regulować w górę endogenne mechanizmy obronne antyoksydacyjne – podkreślając potrzebę optymalizacji protokołu.
• Czynniki specyficzne dla pacjenta: Wiek, choroby współistniejące (np. cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe) i wyjściowy stan oksydacyjny znacząco wpływają na wyniki leczenia, wymagając spersonalizowanej oceny ryzyka i korzyści.

HBOT wykazuje immunomodulację zależną od kontekstu – wzmacniając zapalenie przeciwdrobnoustrojowe w infekcjach, jednocześnie tłumiąc zapalenie patologiczne w stanach autoimmunologicznych. Jej efekty proangiogenne występują wieloma drogami:

• Indukcja czynników wzrostu (VEGF itp.) stymulująca proliferację śródbłonka
• Mobilizacja komórek macierzystych szpiku kostnego w celu naprawy naczyń
• Poprawa utlenienia tkanek tworząca środowiska sprzyjające

• Badania mechanistyczne w celu wyjaśnienia zależności dawka-odpowiedź
• Optymalizacja protokołu poprzez modyfikacje ciśnienia/czasu trwania/częstotliwości
• Spersonalizowane podejścia medyczne integrujące profilowanie genomowe/proteomiczne
• Terapie skojarzone z interwencjami farmakologicznymi/chirurgicznymi

W miarę jak badania wyjaśniają złożone interakcje biologiczne HBOT, klinicyści muszą zachować czujność w równoważeniu jej niezwykłego potencjału leczniczego z wszechobecnym widmem szkód oksydacyjnych – prawdziwym mieczem obosiecznym w terapii medycznej.